انتخابات 2021 عراق؛ درنگی بر پایگاه اجتماعی ائتلاف‌های بیت شیعی

بگذارید از کلی‌گویی فاصله گرفته و از دریچه آماری به این سوءتدبیر نگاهی بیندازیم. واقعیت آن است که تکثر نامزد‌های فتحی‌ها (فراکسیون پارلمان چهارم) در حوزه‌های انتخابی و رقابت فیمابین ایشان و نیز عدم استفاده بهینه از ظرفیت کرسی‌های خاص زنان[11] از اصلی‌ترین دلایل از دست رفتن بیش از 39 کرسی به سود دیگر جریان‌ها (شامل جریان صدر، مستقلین، مدنی‌ها، دولت قانون، کردها و اهل سنت) شده است. برای نمونه در حالی که جریان صدر صرفاً با 95 نامزد در 66 حوزه انتخابی (از مجموع 83 حوزه) ورود داشته است، فتحی‌ها (فراکسیون فتح مجلس چهارم) در قالب 16 جریان با 351 نامزد در 70 حوزه[12] ورود داشته‌اند. همان طور که روشن است فتحی‌ها قریب به چهار برابر صدری‌ها نامزد داشته‌اند و به طور متوسط در هر دایره انتخاباتی بیش از پنج کاندیدای ایشان با یکدیگر رقابت نزدیک داشته و در موارد متعددی منجر به شکست آرای یکدیگر شده‌اند. در حقیقت در گام نخست، فتحی‌ها از بی‌انضباطی و عدم تفاهم خود بر سر یکپارچگی فهرست‌ها، شکست خورده‌اند. در گام دوم، بی‌توجهی به ظرفیت کرسی زنان و عدم معرفی نامزد زن در برخی از حوزه‌ها، منجر به از دست رفتن ظرفیت رأی‌آوری این جریان در آن حوزه‌ها شده است.
برای نمونه افراد حاضر در «فراکسیون فتح مجلس چهارم» در 70 دایره انتخاباتی به شکل ذیل مشارکت نموده‌اند:
1- در 33 دایره برای یک کرسی مختص «زنان» چند کاندیدای زن معرفی کردند. (رقابت درون گروهی)
2-در 11 دایره کاندیدای «زن» برای یک کرسی مختص «زنان» معرفی نکردند. (از دست دادن امکان کسب کرسی)
3-در 32 دایره «بیشتر» از تعداد کرسی‌های مختص «مردان» کاندیدا معرفی کردند. (رقابت درون گروهی)
4-در 16 دایره «کمتر» از تعداد کرسی‌های مختص «مردان» کاندیدا معرفی کردند. (از دست دادن امکان کسب کرسی)(جدول شماره 9)
نتیجه انشقاقات و فقدان سازماندهی کاندیدا16 جریان موجود در «فراکسیون فتح مجلس چهارم» در دوایر انتخاباتی، منجر به آن شد که در 39 دایره انتخاباتی با وجود آن که مجموع آرا دو یا سه کاندیدای «فراکسیون فتح مجلس چهارم» بیشتر از میزان آرا کاندیدای پیروز از سایر جریانات سیاسی بود، اما به کرسی آن حوزه دست نیابند. بدین ترتیب اعضای «فراکسیون فتح مجلس چهارم» 39 کرسی مجلس را به همین سادگی و در رقابت درون گفتمانی با یکدیگر، از دست دادند. در مجموع این آرایش خطای انتخاباتی منجر به از دست رفتن 17 کرسی به سود جریان صدر، 4 کرسی به سود دولت قانون، 6 کرسی به نفع مستقلین، یک کرسی به نفع هر یک از ائتلاف شیعی اشراقه القانون، تحالف قوی الدوله، تیارالفراتین، تحالف النهج الوطنی و تجمع اقتدار وطن، 5 کرسی به سود اهل سنت و 3 کرسی به سود کردها شده است. روشن است که پیشگیری از همین یک خطا منجر به افزایش کرسی فتح به 56 و کاهش کرسی صدر به 54 شد. با این تفاصیل چگونه می‌توان از تقلب سخن گفت؟
در نتیجه صحبت‌های پیش گفته اگر اعضا و جریان‌های موجود در «فراکسیون فتح مجلس چهارم» می‌توانستند با پرهیز از اختلافات داخلی و سازماندهی درست کاندیدا‌های خود از مجموع آرا هوادارانشان استفاده بهینه کنند، علاوه بر 32 کرسی کنونی می‌توانستند به 39 کرسی دیگر دست یافته و با 71 کرسی و به‌عنوان فراکسیون اول و برتر درمجلس حضور یابند. در این صورت، جریان صدر 17 کرسی خود را از دست می‌داد و با 56 کرسی به‌عنوان فراکسیون دوم در پارلمان حضور پیدا می کرد.
بررسی نتایج مکسوبه توسط تحالف فتح به رهبری هادی عامری در مقایسه با ائتلاف «دوله القانون» به رهبری نوری مالکی نیز نشانگر سوءتدبیر فتح در آرایش انتخاباتی است. چه آن که دولت قانون با ساماندهی دقیق نامزدها و هواداران خود و صرفاً با 38 هزار و 143 رأی بیشتر (502 هزار و 188 به 464 هزار و 45 رأی) موفق به کسب 16 کرسی بیشتر از «تحالف فتح» شده است.
در هر صورت، این شکست بیش از هر چیز محصول عدم تدبیر و سوء تدبیر فتحی‌ها در اتخاذ سیاست انتخاباتی صواب بوده است تا قدرت رقیبان یا دستکاری نتایج! وگرنه حسب آماری که ذکر شده وضعیت این جریان‌ها نه تنها بدتر از گروه‌های پیروزی چون جریان صدر نبوده که با وجود سال‌ها تبلیغات سنگین رسانه‌ای، نسبت به رقیبانشان از پایگاه مردمی به مراتب بهتری در میان رأی دهندگان عراقی برخوردار بوده‌اند. روشن است که این به معنای انکار کاهش محبوبیت این گروه‌ها در افکار عمومی عراق (و نه صرفاً رأی دهندگان) در خلال دو سال اخیر نیست؛ با این حال این بحرانی است که متوجه همه جریان‌ها است و نه صرفاً گروه‌های نزدیک به ایران.
این وضعیت در خصوص چرایی شکست سنگین ائتلاف قوی الدوله (حکیم و عبادی) نیز صادق است. این ائتلاف نسبت به انتخابات 2018، بیش از 79  درصد از آرا و 57 کرسی پارلمانی خود را از دست داده است. (جدول شماره 12)